Emil Gilels

Emil Gilels là gì?

Emil Gilels (1916–1985) là một nghệ sĩ dương cầm người Liên Xô, được xem là một trong những bậc thầy piano vĩ đại nhất của thế kỷ 20. Ông nổi tiếng với âm thanh đầy đặn, kỹ thuật vững chắc và cách diễn giải sâu sắc các tác phẩm của Beethoven, Brahms, Schumann và Prokofiev. Sinh ra tại Odessa (nay thuộc Ukraine), Gilels đã để lại di sản biểu diễn đồ sộ qua hàng trăm bản ghi âm và buổi hòa nhạc trên toàn thế giới.

Tại sao quan trọng?

Gilels đóng vai trò then chốt trong việc nâng tầm vị thế của trường phái piano Xô Viết trên sân khấu quốc tế. Năm 1938, ông giành giải Nhất tại Cuộc thi Quốc tế Ysaÿe ở Brussels — cuộc thi tiền thân của Giải Queen Elisabeth ngày nay — và trở thành nghệ sĩ Xô Viết đầu tiên đạt danh hiệu quốc tế cao như vậy sau Cách mạng Nga. Thành công này mở đường cho nhiều nghệ sĩ Liên Xô khác như Richter, Ashkenazy hay Kissin xuất hiện trên bản đồ âm nhạc thế giới.

Ông đặc biệt được ngưỡng mộ nhờ khả năng kết hợp giữa sức mạnh kỹ thuật và chiều sâu cảm xúc. Âm thanh của Gilels thường được mô tả là "vang, ấm, có độ dày và rõ ràng tuyệt đối", nhờ vào kỹ thuật ngón tay chuẩn xác và sự kiểm soát hoàn hảo về lực nhấn phím. Các bản thu Beethoven của ông — đặc biệt là chuỗi 32 bản sonata — vẫn được coi là tham chiếu chuẩn mực cho đến nay.

Cách hoạt động / Chi tiết

Dù không phải là nhà soạn nhạc hay nhà phát minh kỹ thuật mới, cách Gilels tiếp cận piano phản ánh nguyên lý biểu diễn cổ điển nghiêm ngặt: trung thành với bản nhạc, nhưng vẫn mang đậm dấu ấn cá nhân. Ông tuân thủ chặt chẽ nhịp điệu và cấu trúc hình thức, đồng thời khai thác tối đa khả năng biểu cảm của cây đàn thông qua:

• Kỹ thuật ngón tay độc lập: mỗi ngón được huấn luyện để tạo ra âm sắc riêng biệt, giúp phân lớp âm thanh rõ ràng trong các đoạn polyphonic.
• Kiểm soát pedal tinh tế: ông dùng pedal sustain một cách tiết chế, chỉ khi cần kéo dài cộng hưởng mà không làm mờ nét âm.
• Cân bằng lực nhấn: ngay cả trong những đoạn forte dữ dội, âm thanh vẫn giữ được độ trong và không bị “đục”.

Hướng dẫn thực hiện / Cách sử dụng

Nếu bạn muốn học hỏi phong cách biểu diễn theo tinh thần của Emil Gilels, hãy áp dụng các bước sau:

1. Phân tích cấu trúc tác phẩm trước khi chơi: Gilels luôn nghiên cứu kỹ hình thức, chủ đề và logic phát triển của bản nhạc. Đừng vội diễn cảm — hãy hiểu trước.
2. Luyện tập từng giọng riêng lẻ: với các bản fugue hoặc sonata phức tạp, tách riêng mỗi dòng giai điệu và luyện như một bài hát độc lập.
3. Kiểm soát lực từ vai đến đầu ngón tay: Gilels không dựa vào cổ tay hay cánh tay quá mức. Lực được truyền liên tục từ vai → cẳng tay → bàn tay → ngón, tạo ra âm thanh có “cốt lõi”.
4. Thu âm và nghe lại: ông thường tự thu buổi tập và phân tích lỗi về nhịp, sắc thái hoặc cân bằng âm.

Lỗi thường gặp

Khi cố gắng bắt chước phong cách Gilels, người học dễ mắc những lỗi sau:

• Quá nhấn mạnh vào lực, dẫn đến âm thanh thô: Gilels mạnh mẽ nhưng không bao giờ “đập” phím. Khắc phục bằng cách luyện chậm với metronome, tập trung vào chất lượng âm hơn là độ lớn.
• Bỏ qua chi tiết kỹ thuật nhỏ: ví dụ như dấu legato/staccato, dấu luyến, hoặc thay đổi pedal. Gilels xử lý từng dấu chỉ thị với sự chính xác tuyệt đối.
• Diễn cảm quá sớm: cảm xúc trong biểu diễn của ông là hệ quả của hiểu biết hình thức, không phải cảm tính mơ hồ. Hãy phân tích trước, rồi mới “cảm”.

Ví dụ thực tế

Một trong những bản thu biểu tượng nhất của Gilels là Sonata số 23 cung Fa thứ, Op. 57 (“Appassionata”) của Beethoven, thu năm 1954. Trong bản này, ông thể hiện:

• Sự kiểm soát tuyệt vời ở phần mở đầu: âm trầm vang nhưng không ù, giai điệu chính nổi bật rõ ràng.
• Đoạn biến tấu cuối cùng được xử lý với tốc độ vừa phải, giữ nguyên tính bi kịch thay vì chạy đua tốc độ.
• Không dùng pedal dư thừa — mỗi nốt đều có điểm bắt đầu và kết thúc rõ ràng.

Bản thu này vẫn được các giáo sư piano tại Juilliard, Moscow Conservatory và nhiều học viện khác dùng làm tài liệu giảng dạy.

Đặc điểm	Emil Gilels	Sviatoslav Richter (so sánh)
Âm thanh	Ấm, vang, có độ dày và rõ nét	Rộng, huyền ảo, đôi khi mờ ảo
Phong cách diễn giải	Trung dung, cân bằng giữa lý trí và cảm xúc	Cực đoan, thiên về trực giác và kịch tính
Kỹ thuật pedal	Tiết chế, chính xác	Phong phú, đôi khi thử nghiệm
Tác phẩm tiêu biểu	Beethoven, Brahms, Schumann	Prokofiev, Rachmaninoff, Debussy

Câu hỏi thường gặp

Gilels có ghi âm đầy đủ 32 bản sonata Beethoven không?

Không. Ông chỉ ghi âm được 27/32 bản sonata trước khi qua đời năm 1985. Phần còn lại chưa kịp thực hiện. Tuy nhiên, chuỗi 27 bản này vẫn được Deutsche Grammophon phát hành đầy đủ và đánh giá rất cao.

Ông học với ai?

Gilels học piano tại Nhạc viện Odessa với Bertha Reingbald, sau đó theo học Heinrich Neuhaus tại Nhạc viện Moscow — cùng thầy với Sviatoslav Richter. Neuhaus gọi Gilels là “một trong hai học trò vĩ đại nhất đời tôi”.

Có nên nghe Gilels để học kỹ thuật piano?

Có, đặc biệt nếu bạn học các tác phẩm cổ điển – lãng mạn. Âm thanh và kỹ thuật của ông là mẫu mực cho sự rõ ràng, kiểm soát và biểu cảm có nền tảng. Tuy nhiên, đừng bắt chước máy móc — hãy hiểu nguyên lý đằng sau cách ông chơi.